GPL نتیجه نوع نگاه FSF به موضوع نرم افزار است. بنا بر نظر FSF یک نرم افزار برای آنکه نرم افزار آزاد به حساب آید باید چهار نوع آزادی برای کاربران فراهم آورد.
● GPL: آزادی و تضمین آزادی دیدگاهی که بنیاد نرم افزار آزاد - که از این به بعد آن را FSF معادل Free Software Foundation می نامیم - درباره آزادی لازم در رابطه با نرم افزار دارد در پروانه محصول این بنیاد متبلور می شود. پروانه GNU General Public License که می توان آنرا «پروانه جامع همگانی گنو» ترجمه کرد. نام متداول این پروانه GNU GPL است و ترجمه ای برای فارسی معمول نیست. نگاهی به آمار پروژه های میزبانی شده در سایت freshmeat.net نشان می دهد که 68 درصد پروژه ها با پروانه GPL ثبت شده اند. در این مقاله سعی می کنیم دلایل محبوبیت این پروانه بین توسعه دهندگان نرم افزارهای آزاد و بازمتن را بررسی کنیم. ● دیدگاه GPL نتیجه نوع نگاه FSF به موضوع نرم افزار است. بنا بر نظر FSF یک نرم افزار برای آنکه نرم افزار آزاد به حساب آید باید چهار نوع آزادی برای کاربران فراهم آورد که عبارتند از: ▪ آزادی اجرای برنامه برای هر منظوری (آزادی 0) ▪ آزادی مطالعه و بررسی چگونگی عملکرد برنامه و تغییر آن برای نیاز خود (آزادی 1). دسترسی به کد منبع یک پیش شرط برای این آزادی می باشد. ▪ آزادی توزیع مجدد کپی هایی از آن، به این ترتیب شما می توانید به همسایگان [اطرافیان] خود کمک کنید (آزادی 2). ▪ آزادی بهبود برنامه و انتشار این تغییرات برای عموم، بدین وسیله تمام جامعه از آن بهره می برند (آزادی 3). دسترسی به کد منبع یک پیش شرط برای این آزادی می باشد. در مقدمه پروانه تصریح شده که قصد GPL دفاع از آزادیهای برنامه نویسان، توسعه دهندگان و کاربران است. همان آزادیهایی که FSF بر آنها تاکید دارد. اما اینها امکاناتی هستند که هر نرم افزاری که با کد منبع و در عرصه عمومی، بی هیچ مجوزی منتشر شود هم به افراد می دهد. به عنوان نمونه پروانه BSD هیچ محدویتی برای نوع انتشار مجدد نرم افزارهای منتشر شده با آن پروانه در نظر نگرفته اما GPL تاکید می کند که محدودیتهایی وضع کرده تا از سلب حقوق افرادی که از این مجوز برای توزیع نرم افزارشان استفاده می کنند جلوگیری کند. گروهی، از جمله طرفداران پروانه BSD معتقدند که هر نوع محدودیتی حتا اگر برای تضمین آزاد ماندن نرم افزار وضع شود، در واقع آزادی را مخدوش کرده است. می توان گفت این اختلاف دیدگاه، تفاوت نظری تفکر حاکم بر پروانه GPL در مقابل طرز فکر ارایه دهنده پروانه BSD است که یکی آزادی را بدون تضمین آن ناقص و دیگری آزادی را با هر تضمینی برای آن مخدوش می داند. ● شیوه حقوقی از متن پروانه GPL مشخص است که با وجود تلاش برای رعایت اعتبار حقوقی، متن، لحنی صمیمی و بی پیرایه دارد. نویسندگان پروانه بیش از اینکه به قطعیت استدلالشان در دادگاه فکر کنند در پی انتقال مفهوم مورد نظرشان به کاربران پروانه اند.در نتیجه پروانه از لغات و اصطلاحات خشک و پیچیده حقوقی خالی است و بجای آن با کلماتی ساده و واضح بنا شده است. GPL در جای جای خود اشاره می کند که برای تعهد به این پروانه، کافیست به آن، یا در حقیقت به دیدگاه پشت متن، عمل شود. و اینکه نیازی نیست در پی این باشیم که آیا دیگران هم به تعهد خود عمل می کنند یا نه. این موضوعی مربوط به ما نیست. به عبارت دیگر ما را از تفحص در کار دیگران باز می دارد. عملی که در بسیاری از مجوزهای دیگر افراد را تشویق به انجام آن و گزارش موارد خلاف تعهد در ازای دریافت جایزه می کند. GPL بر بستر قانون حق تالیف تعهدنامه ای را فراهم می آورد که بجای محدود کردن دانش برای کسب سود مادی، تنها در کف یکی، امکان انتقال، انتشار و ارتقا دانش را فراهم می آورد. پول درآوردن هم مزموم نیست به شرط اینکه به منافع تکثیر دانش در جوامع لطمه نزند. علاوه بر این در پروانه GPL مشخص شده که توزیع کننده نرم افزار با این مجوز هیچ گونه تعهدی در قبال برنامه ندارد. برنامه «همان است که هست» و توزیع کننده مسیولیتی در قبال اجرا یا برای پشتیبانی از نرم افزار برعهده نمی گیرد. مگر آنکه در قراردادی جدا چنین مسیولیتی تایید شود. ● نتایج وقتی نرم افزاری با پروانه GPL منتشر می شود فضایی چند وجهی در اطراف آن شکل می گیرد. از یک طرف امکان بی پایان توزیع و ارتقا آن پدید می آید. از طرف دیگر همواره نرم افزار خصوصیات نرم افزار آزاد را با تعریف FSF حفظ خواهد کرد. همچنین امکان انواع خدمات رسانی مربوط به آن نرم افزار از توسعه آن در شاخه های خاص - البته اگر چنین قابلیتهایی داشته باشد - تا پشتیبانی فنی شکل می گیرد. چنین فضایی امکان می دهد تا نرم افزار به جای اینکه به ابزار کاسبی کاسبکاران - بخوانید Businessman - تبدیل گردد، به وسیله کسب درآمد برنامه نویسان در ازای خدماتی که ارایه می دهند بدل شود. علاوه بر این، روح حاکم بر GPL افراد را تشویق می کند تا بجای جستجو در کارهای غلط دیگران، کار خود را درست انجام دهند و در اختیار بقیه افراد جامعه بگذارند. تمام اینها و مهمتر از همه روح انسانی و اخلاق گرای پروانه GPL می تواند دلایل محبوبیتش در میان برنامه نویسان باشد. نوشته شده توسط امیر جبلی سایت همکلاسی |
