شاید هر یک از شما در طی روز با تعدادی از واژگان مربوط به تخصص های عرصه کامپیوتر و ارتباطات برخورد کنید. علوم کامپیوتر نیز، همانند بسیاری از علوم دیگر، طرفداران خود را به عرض اندام در چند زمینه مختلف فرا می خواند. اما به راستی چرا بسیاری از شاغلان این عرصه همزمان در چند شغل مختلف فعال هستند؟
تحلیل و طراحی سیستم، برنامه نویسی، طراحی صفحات وب، طراحی بانک اطلاعاتی، امنیت، اسمبل قطعات کامپیوتر، پشتیبانی یا نصب شبکه، و ... . شاید هر یک از شما در طی روز با تعدادی از واژگان فوق به صورت مستمر برخورد کنید. درست است. این ها و شاید بسیاری از واژگان دیگر نظیر آن ها، تنها قسمتی از تخصص های موجود در عرصه کامپیوتر و ارتباطات را تشکیل می دهند. علوم کامپیوتر نیز، همانند بسیاری از علوم دیگر که مشتاقان خود را در چند مسیر مختلف با خود می کشانند، طرفداران خود را به عرض اندام در چند زمینه مختلف فرا می خواند.اجازه دهید مسیله را با مثالی از دنیای پزشکی ادامه دهم. امروزه اکثر قریب به اتفاق مردم می دانند که در صورت کسالت، باید به کدام پزشک و با چه تخصصی مراجعه کنند. بسیاری از آن ها نیز که کسالت جزیی (با تشخیص خودشان) یا عدم توان مالی دارند، ترجیح می دهند ابتدا مسیله را با یک پزشک عمومی مطرح کنند. از این حیث، حتی افراد عامی نیز کمتر دچار اشتباه فاحش می شوند؛ مگر در موارد نادر که ممکن است حتی خود پزشکان نیز در تشخیص، دچار تردید شوند. حال به مورد خودمان برمی گردیم. در بسیاری از جوامع پیشرفته، علوم کامپیوتر نیز نه تنها در محافل دانشگاهی، بلکه در مجامع عمومی نیز شناخته شده و تخصص های مختلف مربوط به آن، از هم مجزا است. براین اساس، هم متخصص می داند که دقیقاً در چه زمینه ای دارای سررشته و صاحب فن است، هم کارفرمایی که قصد استخدام دارد دقیقاً می داند به دنبال چه شخصی با چه ویژگی هایی می گردد، و هم مشتریان می دانند که در مواقع لازم به چه کسی یا چه موسسه و شرکتی مراجعه کنند. اما زمانی که اهداف نامشخص شود، تخصص ها درهم می آمیزند و سردرگمی هر سه گروه مذکور آغاز می شود. از این رو، هر متخصصی سعی می کند تا آنجا که ممکن است، گستره وسیع تری از علوم مختلف کامپیوتر را به دانسته های خود اضافه کند؛ کارفرما تلاش می کند تاجایی که امکان دارد افراد کمتری را که تمام تخصص های موردنیازش را پوشش دهند، (جهت پرداخت حقوق کمتر) استخدام کند و مشتری نیز که بازار را مملو از تخصص های موردعلا قه خود می بیند، به دنبال اولین کسی به راه می افتد که زبان چرب تر، اسم و رسم بهتر، و قیمت پایین تری داشته باشد. در چنین آشفته بازاری، قاعدتاً نمی توان انتظارداشت بهترین محصول یا خدمات توسط متخصص ارایه شود، همکاری از جانب کارفرما ادامه یابد، و مشتری از معامله راضی باشد. البته اهمیت دلایل چنین پدیده ای نیز کمتر از خود آن، نیست. شاید تنوع کسب و کارهای مختلف در عرصه کامپیوتر و ارتباطات، و تمایل افراد برای رقابت با یکدیگر از یک سو و تصور بهره مندی از معیشت بهتر در صورت تسلط در چند زمینه مختلف کاری از سوی دیگر، یکی از دلایل این پدیده به شمار آید. یا مثلاً احساس بسیاری از متخصصان کامپیوتر مبنی بر پاره وقت بودن و اتمام هر یک از مراحل انجام پروژه باعث شده آن ها سعی کنند تا آخرین لحظه ممکن، با اطلاعاتی که در زمینه های مختلف دارند، در مراحل مختلف پروژه مشغول به کار باشند و با اتمام هر مرحله، از تیم پروژه کنار گذاشته نشوند. حال این وضعیت را با دنیای پیشرفته تر در زمینهIT ، یعنی جایی که هر کاری لزوماً به صورت تخصصی (یا عمومی در سطوح پایین) انجام می شود، بررسی می کنیم. یادم می آید که روزی در یکی از اتاق های ویژه گپ و گفت در اینترنت، با شخصی صحبت کردم که در ژاپن مسیول نگهداری و مدیریت پایگاه داده ای یک شرکت تجاری بود. زمانی که حرف از سیستم های اطلاعاتی به میان آمد، اشاره ای به مشغولیت های خودش کرد و گفت چند روزی است که به دلیل اعمال سیاست های امنیتی و تعریف سطوح دسترسی جدید کاربران، سرعت کار با بانک اطلاعاتی به طرز عجیبی کاهش یافته و جالب آن که این سیاست های امنیتی جدید، توسط یک فرد متخصص امنیت بانک های اطلاعاتی وضع و پیاده سازی شده بود. هنوز متعجب بودم از این که چرا خود مدیر سیستم اقدام به تعریف و برقراری معیارهای امنیتی بانک اطلاعاتی نکرده است، در ادامه به استخدام فرد جدیدی در شرکت اشاره کرد که وظیفه دارد در مدت دو هفته، مشکل سرعت کار کاربران با بانک اطلاعاتی را حل کند. تصور کنید، یعنی پس از گذشت مدت ها از پایان یافتن یک پروژه بانک اطلاعاتی که نمی دانم در زمان طراحی و پیاده سازی آن چند نفر با تخصص های سخت افزاری یا نرم افزاری مختلف به کار گمارده شده بودند، در زمان نگهداری آن نیز طی چند هفته، سه نفر با سه تخصص مختلف بر روی آن کار کرده اند.نکته جالب تر آن که هر کدام از این اشخاص، پس از اتمام کارشان نیز، محدوده عمل خود را تا مثلا ً یک سال گارانتی کرده و به سرعت به دنبال مورد مشابه دیگری می روند. البته شاید تمام موارد قابل وقوع در این گونه رویدادها، چنین روندی را دنبال نکرده و بسیاری از امور دیگر توسط اقدامات تیمی و درازمدت گروهی قابل رسیدگی باشد. اما به هر جهت، تخصصی بودن مراحل مختلف، ضمن یا پس از اتمام پروژه ها، کاملاً در چنین جوامعی مشهود است. البته در کشور خودمان نیز به نظر من امید رسیدن به این روند هر روز بیشتر می شود. تا زمانی که تخصص کامپیوتر محدود به رشته های سخت افزار یا نرم افزار دانشگاهی بود، شاید نه. ولی از هنگامی که مدارک بین المللی پا به عرصه گذاشتند و صرف نظر از شوق مدرک گیری، افراد را نسبت به جهت گیری در رشته تخصصی مورد علاقه خود ترغیب کردند، امور شکل دیگری به خود گرفت. از بعد اجتماعی و جنبه کلی تر نیز، پس از گسترش اینترنت و رواج بیشتر کاربرد کامپیوتر از جهات متعدد و در اماکن مختلف، امکان آشنایی بهتر مشتریان و کارفرمایان با شاخه های علوم IT فراهم آمده است. اما از دو جنبه دیگر، یعنی احساس روانیِ توانایی بر انجام هر نوع کار توسط متخصصان، و تشخیص مزایا یا معایب مادی تخصصی بودن یا نبودن امور، شاید در ابتدای راه باشیم. مهیار داعی الحق ماهنامه شبکه |
